Home / FOTO RAZGLEDNICA / Određene granice Parka prirode „Zlatiborˮ, ali i određena ograničenja

Određene granice Parka prirode „Zlatiborˮ, ali i određena ograničenja

Vlada Srbije na poslednjoj sednici donela je Uredbu o proglašenju Parka prirode „Zlatiborˮ, koji se prostire na teritoriji opštine Čajetina, grada Užica i opština Nova Varoš i Priboj. Park prirode se poverava na upravljanje Javnom preduzeću „Srbijašume”.

Zlatiborski planinski masiv, koji obuhvata prostranu prirodnu celinu na jugozapadu Srbije, u zoni Starog Vlaha, na istočnim Dinaridima, proglašava se zaštićenim područjem izuzetnog značaja, odnosno I kategorije kao park prirode pod imenom „Zlatibor”.

Južnu granicu Parka prirode „Zlatibor” čini reka Uvac sa priobaljem, zapadna granica se poklapa sa državnom granicom prema Republici Srpskoj, prema severu granica ide padinama Mokre i Semegnjevske gore i padinama Grude, zaobilazi naseljeno mesto Zlatibor i nastavlja severnim padinama Čigote, dok istočnu granicu čine reka Katušnica sa priobaljem i padine Murtenice.

Parka prirode „Zlatiborˮ na teritoriji opštine Čajetina obihvata katastarsku opštinu Stublo i delove katastarskih opština Alin potok, Branešci, Gostilje, Dobroselica, Drenova, Jablanica, Ljubiš, Semegnjevo, Čajetina i Šljivovica. Na teritoriji grada Užica deo katastarske opštine Mokra Gora, na teritoriji opštine Nova Varoš delove katastarskih opština Bela reka, Draglica, Negbina i Seništa, a na teritoriji opštine Priboj delove katastarskih opština Banja, Kratovo i Rača.

Površina Parka prirode „Zlatibor” iznosi 41.923,26 hekatara, od čega je 18.158,83 hektara (43,31 odsto) u državnom vlasništvu, 23.582,42 hektara (56,25 odsto) u privatnom, 93,68 hektara (0,22 odsto) u javnom, 74,85 hektara (0,18 odsto) u društvenom, 13,48 hektara (0,04 odsto) u drugim oblicima vlasništva, od čega je I stepenom obuhvaćeno 4,69 odsto, II stepenom 45,93 odsto i III stepenom 49,38 odsto ukupne površine područja Parka prirode.

U Uredbi Vlade Srbije se navodi da na području Parka prirode „Zlatibor”, nije dozvoljeno obavljati radove i aktivnosti, za koje se u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita prirode, utvrdi da mogu oštetiti populacije, zajednice i staništa biljnih i životinjskih vrsta, narušiti prirodne procese i ekološku celovitost područja ili značajno nepovoljno uticati na estetska i kulturno-istorijska obeležja područja i životnu sredinu.

Na području Parka prirode „Zlatibor” utvrđuju se režimi zaštite I, II i III stepena. Režim zaštite I stepena, ukupne površine 1.968,89 hektara, odnosno 4,69 odsto područja Parka prirode „Zlatibor”, obuhvata sledeće površine, odnosno lokalitete:

1) „Viogor”, površine 249,94 hektara (100 odsto u državnoj svojini), opština Čajetina (KO Semegnjevo) i grad Užice (KO Mokra Gora);

2) „Crni Rzav”, površine 374,96 hektara (100 odsto u državnoj svojini), opština Čajetina (KO Jablanica i KO Branešci);

3) „Klisura Uvca”, površine 1.121,10 hektara, (100 odsto u državnoj svojini), lokalitet „3a” površine 129,01 hektara, lokalitet „3b” površine 75,49 hektara i lokalitet „3v” površine 916,59 hektara, opštine: Čajetina (KO Jablanica, KO Dobroselica i KO Stublo) i Priboj (KO Rača i KO Kratovo);

4) „Klisura Griže”, površine 222,83 hektara (100 odsto u državnoj svojini), opština Čajetina (KO Stublo i KO Dobroselica).

Režim zaštite II stepena, ukupne površine 19.255,59 hektara, odnosno 45,93 odsto područja Parka prirode „Zlatibor”, obuhvata sledeće površine, odnosno lokalitete:

1) „Semegnjevska gora-Crni Rzav-Čavlovac”, površine 5.858,89 hektara (46,39 odsto u državnoj, a 53,61 odsto u privatnoj svojini), opština Čajetina (KO Semegnjevo, KO Jablanica i KO Branešci) i grad Užice (KO Mokra Gora);

2) „Bijele vode”, površine 523,74 hektara (83,72 odsto u državnoj, 16,09 odsto u privatnoj i 0,19 odsto u javnoj svojini), opština Čajetina (KO Šljivovica i KO Branešci);

3) „Ribničko jezero”, površine 283,42 hektara (100 odsto u državnoj svojini), opština Čajetina (KO Jablanica i KO Čajetina);

4) „Ravni Tornik”, površine 293,74 hektara (94,14 odsto u državnoj, a 5,86 odsto u privatnoj svojini), opština Čajetina (KO Dobroselica);

5) „Čigota”, površine 3.910,35 hektara (30,59 odsto u državnoj, 67,30 odsto u privatnoj, 0,30 odsto u javnoj, 1,81 odsto u društvenoj svojini), opštine: Čajetina (KO Dobroselica, KO Alin potok, KO Gostilje, KO Ljubiš i KO Čajetina) i Nova Varoš (KO Draglica);

6) „Klisura Katušnice”, površine 220,35 hektara (41,57 odsto u državnoj, 58,43 odsto u privatnoj svojini), opština Čajetina (KO Drenova i KO Gostilje);

7) „Murtenica”, površine 2.466,08 hektara (50,75 odsto u državnoj, 49,25 odsto u privatnoj svojini), opštine: Čajetina (KO Ljubiš) i Nova Varoš (KO Negbina, KO Draglica i KO Bela reka);

8) „Područje oko klisure Uvca”, površine 5.688,72 hektara (27,18 odsto u državnoj, 72,72 odsto u privatnoj svojini), opštine: Čajetina (KO Jablanica, KO Stublo i KO Dobroselica), Nova Varoš (KO Draglica i KO Seništa) i Priboj (KO Kratovo, KO Rača i KO Banja).

Režim zaštite III stepena, ukupne površine 20.698,78 hektara, odnosno 49,38 odsto područja Parka prirode „Zlatibor”, obuhvata preostali deo zaštićenog područja koji nije obuhvaćen režimom zaštite I i II stepena.

Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena, osim zabrana radova i aktivnosti koje su kao takve utvrđene članom 35. Zakona o zaštiti prirode, zabranjuje se i obrazovanje deponija; slobodno ispuštanje otpadnih i zagađujućih voda u vodotoke; eksploatacija mineralnih sirovina u zonama neposredne i uže zaštite izvorišta vodosnabdevanja, na područjima ili u blizini područja namenjenog turizmu, na području ili u blizini zaštićene okoline nepokretnih kulturnih dobara; uništavanje i sakupljanje strogo zaštićenih i zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta; pustošenje i krčenje šuma, kao i čista seča šuma, koja nije planirana kao redovan vid obnavljanja šuma; seča pojedinačnih starih stabala, impozantnih dendrometrijskih karakteristika značajnih za očuvanje biodiverziteta i kulturnog nasleđa; uklanjanje autohtone vegetacije; unošenje invazivnih alohtonih vrsta; uznemiravanje faune i sakupljanje jaja; ribolov rečnog i potočnog raka.

Radovi i aktivnosti ograničavaju se i na način gazdovanja predviđen i propisan posebnim šumskim osnovama za sve gazdinske jedinice koje su u zaštićenom području; izgradnju energetskih objekata i mini hidroelektrana snage maksimalno do 30 MW, izuzimajući vodotoke sa izrazito klisurastim i kanjonskim dolinama (Dobroselička reka, Ribnica, Jablanica); otvaranje novih površinskih kopova tehničkog kamena unutar zaštićenog područja ukoliko se materijal takvih ili sličnih karakteristika ne može naći na području izvan granica zaštićenog područja, koji se koristi za poboljšanje uslova života lokalne zajednice (izgradnja i održavanje lokalnih saobraćajnica i sl); ribolov, u skladu sa propisima o zaštiti i održivom korišćenju ribljeg fonda; način gazdovanja na površinama na kojima se istraživanjima potvrdi prisustvo strogo zaštićenih divljih biljnih i životinjskih vrsta koje su retke i ugrožene i za koje su potrebne dodatne mere zaštite. Ograničenja i zabrane definišu se propisivanjem mera zaštite u okviru posebnih uslova zaštite za date vrste i njihova staništa.

Foto: Gugl mapa

Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena sprovodi se aktivna zaštita radi očuvanja i unapređenja prirodnih vrednosti, posebno kroz mere upravljanja populacijama divljih biljaka i životinja, održanje i poboljšanje uslova u prirodnim staništima i tradicionalno korišćenje prirodnih resursa.

U režimu zaštite IІ stepena zabranjuje se i izgradnja vikendica i drugih porodičnih objekata za odmor; izgradnja javnih skijališta; izgradnja vetrogeneratora; izgradnja rudarskih objekata; eksploatacija mineralnih sirovina, treseta i materijala rečnih korita; privredni ribolov; izgradnja objekata za reciklažu i spaljivanje otpada i obrazovanje deponija otpada; izmena morfologije terena, odnosno izvođenje radova koji bi mogli da unište ili naruše geomorfološke i hidrološke karakteristike područja; prevođenje voda i izmena hidrodinamičkih karakteristika i režima potoka i reka, kao i svi drugi radovi i intervencije koje mogu uticati na izmenu hidrološkog režima podzemnih i površinskih voda; izgradnja hidrotehničkih objekata (brana-akumulacija), pregrađivanje i regulacija vodotoka, kao i izgradnja hidroelektrana na vodotocima ili njihovim delovima koji su klisurastog ili kanjonskog tipa ili im akumulacije zalaze u klisuraste i kanjonske delove vodotoka; promena namene vodnog zemljišta; izgradnja septičkih jama propusnog tipa i svako ispuštanje otpadnih i osočnih voda u vodotok i zemljište; preduzimanje radnji i aktivnosti koje bi uništile, izmenile ili narušile geomorfološke i hidrološke karakteristike Gostiljskog i vodopada Skakavac.

Zabranjuje se i obavljanje intervencija i aktivnosti koje nepovoljno utiču na staništa ili strogo zaštićenu divlju vrstu biljaka i životinja, čije prisustvo je utvrđeno istraživanjima područja. Ograničenja i zabrane definišu se propisivanjem mera zaštite u okviru posebnih uslova zaštite za date vrste i njihova staništa; seča i uništavanje stabala munike, kao i uništavanje podmlatka; postavljanje tabli i drugih obaveštenja na stablima; nekontrolisano sakupljanje lekovitog bilja; paljenje vatre, osim na mestima određenim za tu namenu; svaki vid ribolova u izvorišnim delovima Katušnice, na čitavom toku Ljubišnice, Bele reke, Dobroseličke reke i na toku reke Uvac u granicama zaštićenog područja, izuzev ribolova u naučnoistraživačke svrhe; ribolov rečnog i potočnog raka, kao i ribolov na linjak i vijunicu; sve radnje i aktivnosti kojima se ugrožava fauna riba i remeti njihov mrest, rast, ishrana i kretanje; uništavanje gnezda ptica i aktivnosti koje dovode do uznemiravanja ptica u periodu razmnožavanja (mart-jul); sakupljanje i stavljanje u promet svih vrsta biljaka i životinja iz uredbe kojom se uređuje stavljanje pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune; sakupljanje, oštećenje, hvatanje, ubijanje i uznemiravanje svih vrsta biljaka i životinja iz pravilnika kojim se propisuje proglašenje i zaštita strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva; formiranje mrciništa na području karstnih sedimenata prirodnog dobra; formiranje pozajmišta ili otvaranje kamenoloma; površinska eksploatacija mineralnih sirovina.

Radovi i aktivnosti ograničavaju se na tradicionalno korišćenje kamena, gline i drugog materijala za lokalne potrebe; formiranje šumskih i poljoprivrednih monokultura; unošenje vrsta stranih za divlji biljni i životinjski svet regije u kojoj se nalazi zaštićeno područje; izvođenje geoloških istraživanja koja podrazumevaju izradu istražnih objekata (bušotine, raskopi, useci, zaseci i sl), osim bušotina koje služe za vodosnabdevanje stanovništva; kaptiranje izvora za potrebe vodosnabdevanja postojećih domaćinstava; gazdovanje šumama i šumskim zemljištima utvrđenim u planovima i osnovama gazdovanja šumama, gazdovanje blisko prirodnom, kojima se obezbeđuje održavanje postojećih šumskih ekosistema i poboljšanje njihovog sastava, strukture i zdravstvenog stanja, očuvanje raznovrsnosti i izvornosti drveća, žbunja i ostalih biljnih i životinjskih vrsta u šumskim sastojinama; seču obnavljanja šuma sa manjim intenzitetom u više navrata; očuvanje ivice šume; istraživanja prirodnog širenja munike i primenu uzgojnih mera kojima bi se omogućila prirodna obnova, formiranje i očuvanje sastojine munike, kao i povećanje brojnosti njenog podmlatka; primenu odgovarajućih bioloških mera protiv fitopatoloških i entomoloških oboljenja šuma; aktivnosti vezane za unapređenje populacija retkih i ugroženih biljnih i životinjskih vrsta.

Radovi i aktivnosti ograničavaju se na kontrolisanu posetu u obrazovne, rekreativne i opštekulturne svrhe; sprovođenje aktivnosti u okviru naučnoistraživačkih radova i praćenje prirodnih procesa; sprovođenje odgovarajućih mera protivpožarne i protiverozione zaštite; uklanjanje niskog rastinja shodno orografiji terena radi omogućavanja nesmetanog prolaza duž klisura i kanjona; izgradnju objekata turističkog smeštaja, ugostiteljstva, turističke infrastrukture na izgradnju manjih objekata za prezentaciju prirodnih vrednosti ili objekata u tradicionalnom stilu; izgradnju objekata saobraćajne, energetske, komunalne i druge infrastrukture, stambenih i ekonomskih objekata poljoprivrednih i šumskih gazdinstava, i to na objekte koji ne utiču negativno na povoljniji položaj životinjskih ili biljnih vrsta, njihovih staništa, prirodnih vrednosti, lepotu predela i tresetišta; izgradnju objekata za konvencionalno gajenje domaćih životinja i divljači u okviru postojećih seoskih domaćinstava; primenu hemijskih sredstava na upotrebu veštačkih đubriva na obradivim površinama, a za hemijska sredstva za zaštitu bilja uz saglasnost ministarstva nadležnog za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: Ministarstvo); ribolov, rekreativni i naučnoistraživački; lovstvo, sanitarni lov divljači.

Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite I stepena sprovodi se stroga zaštita, kojom se omogućavaju procesi prirodne sukcesije i očuvanje staništa i životnih zajednica u uslovima divljine.

Osim zabrana radova i aktivnosti iz u režimima zaštite II i III, u režimu zaštite I stepena zabranjuje se i korišćenje prirodnih resursa i izgradnja objekata; slobodna, nekontrolisana poseta i obilazak, kretanje van postojećih puteva i specijalno utvrđenih staza.

Radovi i aktivnosti ograničavaju se na radove i aktivnosti na naučna istraživanja i praćenje prirodnih procesa; kontrolisanu posetu u obrazovne, rekreativne i opštekulturne svrhe, a koje nisu u suprotnosti sa ciljevima očuvanja prirodnih vrednosti; sprovođenje zaštitnih, sanacionih i drugih neophodnih mera u slučaju požara, prirodnih nepogoda, udesa, rekonstrukcije, sanacija i održavanja postojećih objekata od posebnog značaja kao što su postojeći objekti elektroenergetske mreže i mreže za transport i distribuciju prirodnog gasa, bolesti i prenamnoženja određenih biljnih i životinjskih vrsta.

Na prostoru Zlatiborske visoravni evidentirano je 32 objekata geonasleđa i to: 13 geomorfoloških, devet geoloških objekata, osam speleoloških i dva arhitektonsko-petrološka. Jedno od najvrednijih područja Parka prirode „Zlatibor” je kanjonska dolina reke Uvac, sa brojnim dolinskim meandrima, čije su vode prema postojećim indikatorima u prvoj klasi kvaliteta.

Specifičnost flore i vegetacije uslovljena je uticajem serpentinske geološke podloge, te se na ovom području nalaze staništa brojnih retkih i ugroženih biljnih vrsta (od ukupno 1.044, 226 koje imaju nacionalni i međunarodni značaj, 34 vrste su u kategoriji strogo zaštićenih, a 112 taksona u kategoriji zaštićenih vrsta). Na Preliminarnoj Crvenoj listi flore Srbije, nalazi se 80 taksona, a na celokupnom prostoru konstatovano je 76 endemičnih taksona.

U Parku prirode „Zlatibor”, dominiraju autohtone šume crnog bora i mešovite šume crnog i belog bora, koje su svrstane u prioritetna Natura 2000 staništa; prisutna je strogo zaštićena vrsta munika i zaštićene vrste: klokočika, dren, hajdučka oputa i breza.

Na ovom području su od ribljih vrsta prisutne mladica, potočna pastrmka i brkica, a posebno je značajna vrsta vijunica, jer predstavlja strogo zaštićenu vrstu. Zabeleženo je prisustvo ukupno 18 vrsta vodozemaca i gmizavaca, što čini 38,30 odsto od ukupnog broja vrsta koje naseljavaju teritoriju Srbije.

Zbog velikog bogatstva i raznovrsnosti, područje Parka prirode „Zlatibor”, uvršćeno je u odabrana područja za dnevne leptire (PBA-Prime Butterfly Areas) i predstavlja stanište značajnim populacijama ciljnih vrsta leptira. Zabeleženo je prisustvo oko 154 vrsta ptica, što područje Parka prirode „Zlatibor” svrstava u popis područja za ptice od izuzetnog nacionalnog značaja (IBAnac-68), što čini 42 odsto od svih do sada registrovanih vrsta u Srbiji, od čega 127 vrsta su strogo zaštićene, dok je 27 vrsta zaštićeno. Zabeleženo je oko 38 vrsta sisara, što trenutno čini 40 odsto vrsta, koje su do sada na bilo koji način registrovane na teritoriji Srbije.

Posebnu lepotu i prepoznatljivost Parka prirode „Zlatibor”, daje tradicionalan način života u starovlaškom tipu naselja, sa dvodelnom brvnarom, kao osnovnim građevinskim oblikom. Osnovnu vrednost predstavljaju i utvrđena nepokretna kulturna dobra: Crkva brvnara u Donjoj Jablanici, Crkva brvnara u Dobroselici i Manastirski kompleks Uvac, kao i nekoliko evidentiranih dobara.

Izvor:Glas zapadne Srbije

Podeli članak

Komentari