Home / FOTO RAZGLEDNICA / MANASTIR RUJAN

MANASTIR RUJAN

Manastir Rujan, u selu Vrutci, blizu Užica, izgrađen je krajem 15. veka i posvećen je Svetom Velikomučeniku Georgiju. Poreklo imena Rujan je od biljke ruj, crvene boje, koja raste u dolini reke Đetinje. Po njoj je čitava oblast, kao i manastir dobili ime, Rujno… Ogroman je značaj Manastira za srspku kulturu. U njemu je nastala i radila prva štamparija na srpskoj zemlji. Monah Teodosije, tokom 1536. i 1537. godine, štampa, kao jednu knjigu RUJANSKO ČETVOROJEVANĐELjE, u improvizovanoj tehnici, u duborezu izrađenim slovima. Jedini potpuni sačuvan primerak, se nalazi u Nacionalnoj biblioteci u Pragu u sastavu Šafarikove zbirke i ima ukupno 300 listova. Drugi, delimično oštećen primerak, sa 296 listova se čuva u Ruskoj nacionalnoj biblioteci u Sankt Petersburgu. Narodna biblioteka je posedovala jedan primerak, ali je on uništen u bombardovanju Beograda, 1941. godine. Samo jedan odlomak, od 92 lista se čuva u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti.

16003287_1325639940831700_4073347492989142008_n

Saznavši za štampariju, Turci su Manastir spalili do temelja, a rujanski monasi su spas našli u manastiru Rača. Po jednom zapisu iz 1857. godine, od manastirske crkve je ostao samo kamen časne trpeze, a stubovi odnešeni i uzidani u zgradu medrese (muslimanske srednje škole) u Užicu. Po izgradnji brane „Vrutci“ na Đetinji 1980. godine, manastir je potopljen…

Manastir Rujan i Rujansko Četvorojevanđelje

Nema pisanih tragova, ko je i kada, tačno podigao manastir Rujan

Stari manastir Rujan, čiji temelji su potopljeni početkom osamdesetih godina prošlog veka kada je građen sistem za vodosnabdevanje na reci Đetinji, bio je posvećen Svetom Velikomučeniku Đorđu, i najverovatnije je podignut sredinom petnaestog veka. Nema pisanih tragova ko ga je i kada tačno podigao. Ono što je ostalo zapisano jeste da je 1529. godine ovaj manastir osamnaest kilometara udaljen od Užica imao prvu štampariju u Srbiji koju je nabavio i u njoj radio monah Teodosije. Verovatno da je on bio iguman tog manastira i da je sa svojim bratstvom u toj štampariji priredio i štampao 1573. godine prvu knjigu ćirilskom azbukom sa srpskoslovenskom recenzijom. To je Rujansko Jevanđelje. Turci su saznali za to i iste godine zapalili manastir i uništili štampariju. Tada su monasi iz manastira Rujno prebegli u manastir Raču u bajnobaštanskom kraju.

Rujanska knjiga, monah Teodosije, štampar i pisac

Danas posle više od pola milenijuma iščeznuća starog manastira Rujan, jedino se sasvim pouzdano može reći da je sa Četvorojevanđeljem nastalim u ovom manastiru započela štamparska era u Srbiji. Zbog toga o manastiru, o štampariji u njemu i o jedinoj knjizi štampanoj tamo, pouzdano svedočanstvo je u kolofonu Četvorojevanđelja napisao ga je rujanski monah Teodosije. Tekst tog kolofona napisao je u tradiciji vizantijsko-srpske rukopisne knjige, pod voštanicom na 250 drvenih ploča mesecima je rezbario slova i štampao Rujansko Četvorojevanđelje. U savremenom prevodu u kolofonu Teodosije je napisao: “Po volji Oca, na zapovest Sina i naklonosti Svetog Duha, i pomoći Boga koga slavimo u Trojici, i Prečiste Vladičice Majke Njegove i Naše, Bogorodice, napisana je ova božanska knjiga godine 7045 (1536-37) u manastiru koji se zove Rujanski, pod okriljem planine koja se zove Ponikve, na reci koja se zove Beasa (Bioska) na selu koje se zove Vrutci, pri Hramu Svetog i Slavnog velikomučenika i Pobedonosca Hristova Georgija. Trudio sam se o ovome ja grešni, ubogi umom, a bogami grehom i Hristu sluga, monah Teodosije. No o ovome molim se braćo vama, ili vi koji budete čitali, ili prepisivali ispravljajte, a ne kunite, zarad Boga i svoje duše, jer ovo nije posao Duh Sveti, ni anđeo, već čovek malouman i slabomoćan, i šta više sam. Slava svedržitelju Bogu, Amin.”

Za sve Srbe u današnjoj kneževini Srbiji najznatnije je ono Jevanđelje što je štampano u Rujnu… – pisao je Vuk Karadžić

Kako je i zašto nastala prva štamparija u manastiru Rujan, koliko je još pored monaha Teodosija bilo drvorezaca, odnosno ksilografa, štampara sa drvenim pločama i drvenim slovima, ne zna se, ali se zna da je Rujanska štamparija bila prva na tlu Srbije i druga u granicama ondašnje Turske imperije. Bez odgovora i pouzdanijeg istorijskog podatka je i pitanje gašenja manastira Rujan, a odgovor na pitanje o gašenju manastira prvi je potražio početkom prošlog veka Dragiša Lapčević, i piše da je pročitao podatak da su od 1567. godine nastali teški dani za srpske manastire u Turskoj, jer su, kako je beležio, pod nagomilanim nasiljem, crkve i manastiri napuštani, a onda su ih Turci rušili, prodavali materijal, i građene su džamije, bezistani i karavan-saraji. U takvim prilikama završena je i istorija manastira Rujan i njegove štamparije. A o Četvorojevanđelju nastalom u toj štampariji, kasnije, dosta su pisali brojni znalci jezika, istorije i umetnosti. Vuk Karadžić je 1857. godine napisao:

„Za mene je i za sve Srbe u današnjoj kneževini Srbiji najznatnije ono Jevanđelje što je štampano u Rujnu, u nahiji užičkoj. Znamenja tog slavnog monastira sad nikakova drugog nema osim kamena svete trpeze koji kao jedini svedok svete crkve svoje mesto čuva. Govori se da je taj monastir veličanstevno ozidan i ukrašen bio. Stubovi po 2 i 3 fata dugački, okrugli i aršin debeli od finog crvenog mermera nalaze se sada u Užicu u glavnoj turskoj školi-medresi koji se spomena radi čuvaju…“

Milan Milićević, istoriograf, dve decenije kasnije pisao je ovako:

„U starije vreme užički okrug imao je samo dve knežine, knežinu Crnu Goru i knežinu Rujno. Kad se idući od Mokre Gore putuje kroz tu knežinu Rujno ka Užicu, pa se prođe selo Bioska onda levo ostaje planina Ponikve, a desno selo Vrutci, gde izvire topla voda. Kod tog izvora razvaline su starog manastira Rujno, a unaokolo ima mnogo grobnih kamenova. Danas je to mesto zaraslo u travu i putniku je teško svraćati i naći ga, a nekad je tamo kipio život i rodio se grad koji i danas sjajem obasjava vreme svojega postojanja. U tom rujanskom manastiru bila je štamparija za srpske knjige. Iz te štamparije zasad mi imamo jednu knjigu, Četvorojevanđelje…“ – pisao je 1893. godine Milićević, i dodao: „U okolini starog manastira Rujan i danas mnogi seljaci, pa čak i žene i devojke znadu čitati i govoriti poslovički, mada nisu išli u školi. Oni uče jedan od drugog, samoučki…“

* * * * *

„Stari Manastir Rujan posvećen Svetom Belikomučeniku Đorđu, najverovatnije da je podignut negde u 15. veku ili u samom početku 16. veka. Ne zna se ko ga je i kada tačno podigao. U pisanim dokumentima zna se da je 1529. godine imao prvu u Srbiji štampariju koju je nabavio i u njoj radio monah Teodosije. Verovatno da je on bio iguman toga Manastira, i da je sa svojim bratstvom u toj štampariji priredio i štampao u Srbiji, 1537. godine, prvu knjigu ćirilskom azbukom sa srpsko slovenskom recenzijom. To je RUJANSKO JEVANĐELjE. Turci su saznali za to i iste godine zapalili Manastir i štampariju uništili. Monasi su iz tog Manastira pobegli u Manastir Raču.

Manastir Rujan u nekada kneževini rujanskoj nalazio se u selu Vrutcima blizu Bioske, u užičkom kraju, pored reke Bioske koja je kasnije dobila naziv Đetina. Blizu manastira i reke nalazio se i izvor tople vode koji se zvao Banja. Do 80-tih godina 20. veka iz „Ćirinog voza“ prema kremni mogao se videti sa desne strane u njivi deo zida i gomila kamenja od Manastira. Tačnije mesto Manastira obeležila su arheološka iskopavanja od 1980. do 1983. godine. Tada je ispod ruševina Manastira na Đetini podignuta brana i obrazovano veštačko jezero radi snabdevanja Užica i okoline pijaćom vodom. Tako je jezero potopilo ostatke ovog porušenog Manastira.

 

Izvor:http://istinoljublje.com/foto:Miloš Karaklić

 

cest

Podeli članak

Komentari