Home / FOTO RAZGLEDNICA / KAPEDUNUM, KOLEVKA UŽICA

KAPEDUNUM, KOLEVKA UŽICA

Da li je preistorijsko naselje u Staparskoj gradini preteča današnjeg grada na reci Đetinji. Otkrivena tri sloja stanovanja: iz neolita, bronzanog doba i halštatskog perioda.

U netaknutoj prirodi, daleko od ljudi, Staparska gradina uzdiže se nad poljem. Naspram nje, visoko u kamenoj litici, nalazi se pećina Megara. Po sredini, vodopadima sa zapada dotiče istoimena najčistija pritoka Đetinje. Sve to zajedno gradi jedan skoro zatvoreni krug u dnu klanca, natkriven maglom i nebom: to je mesto na kom tri milenijuma pre nove ere počinje istorija grada, tu su u vekovima pre Hrista Autarijati, druga balkanska plemena, a kasnije i romanizovani starosedeoci ostavili tragove civilizacije – 17 vekova starije od prvog pisanog pomena Užica.

Staparska gradina bila je dom Ilirima – Autarijatima. Užičko područje bilo je granična zona sa Tribalima, koje će pokoriti. Na kraju svog dugog trajanja, veruje se da su podlegli najsurovijim od svih osvajača, Keltima Skordiscima. Od izgubljenog jezika kojim su Autarijati govorili, nauka je dokazala, danas nam je ostalo tek ime planine Tare i istoimene reke.

Veruje se da su mesto Autarijata u užičkom kraju zauzeli Skordisci i da njihovoj zaostavštini pripada natpis na jednom kamenom spomeniku iz okoline grada MVNICIPIUM CAP (Municipium Kapedunum). To izvesnijom čini pretpostavku da su na ovom prostoru boravili, graničeći se sa Ilirima – Partinima. Nije, međutim, poznato da li su se Skordisci ustalili na prostoru Stapara i današnjeg Užica.

– Zasigurno znamo da je najmanje 3.000 godina pre nove ere na ovom mestu bilo značajno naselje. Otkriveni su ostaci preistorijske naseobine koja je trajala od mlađeg neolita, preko kasnih faza bronzanog doba i halštatskog perioda. Pored naselja otkriveni su ravna nekropola, groblje iz bronzanog doba, a zatim i ono srednjovekovno. Zato znamo da je Staparska gradina prethodila užičkom gradu – kaže mr Ljiljana Mandić, savetnik u užičkom Narodnom muzeju. – Jedina do sada obavljena arheološka istraživanja, od 1956. do 1958. godine, sproveli su arheolozi Aleksandra Jurišić i Mihajlo Zotović sa saradnicima.

Pola veka kasnije, 2008. godine, izložbom materijalnih ostataka ljudske prošlosti na Staparskoj gradini, čudesnu, nedovoljno istraženu istoriju, koja prethodi Užicu, na novi način osvetlio je muzejski savetnik Miloje Mandić.

– Na pragu Užica, čovek je sa lova i ribolova prešao na zemljoradnju, tu su šamani ispred pećine Megare prizivali blagodet, vile nagorkinje i brodarice… – zapisao je Mandić.

Istražujući ovaj lokalitet, Mandić se osvrnuo na najintrigantnija pitanja o Kapedunumu, preteči Užica – da li se Kapedunum nalazio baš u Staparima? Da li je to nagoveštaj o novoj populaciji koja se naslojila na Autarijate koji su ovde obitavali?

Tokom kratkih i jedinih do sada istraživanja, sprovedenih samo na malom delu Gradine, pronađene su četiri neolitske kuće zidane lepom, koljem i prućem, jedna kamena kuća iz ranog bronzanog doba, ostaci neolitskih peći potkovičastog oblika, posuđe i upotrebni predmeti od kamena i kosti, neolitske figurine – kao sadržaji duhovne kulture.

U naselju je otkriven i depo žita, sačuvanog sa pšenicom poreklom iz srednje Azije.

Ovdašnji čovek Dragan Krstonijević, tada železničar u penziji, pre više od pola veka, ‘odeći za ovcama, pronašao je pod dobro sačuvanim srednjovekovnim zidinama, i muzeju predao gvozdenu stolicu nastalu između 4. i 6. veka nove ere ukrašenu srebrnim ornamentima tauširanjem (umetanjem mekšeg, plemenitijeg metala u tvrđi). Našao je i mangal (gvozdenu rešetku za peć, roštilj), vatralj, žarač, srp, kultni savijeni jednosekli mač takođe ukrašen tauširanjem, bakarni sud sa drškom ukrašen stilizovanim grifonom (istočnjačko mitsko čudovište), sa maskom satira (šumski demoni, poluljudi – poluživotinje) kao kopčom…

– Od preistorije, Staparska gradina je imala veliki značaj. Imala ga je i u kasnoantičkom i u ranovizantijskom periodu, zajedno sa pećinom Megarom naspram nje koja je bila svetilište, a u paleolitu i stanište. To bi dalja istraživanja sasvim izvesno potvrdila – objašnjava Ljiljana Mandić iz užičkog Narodnog muzeja, ističući da već postoji projekat koji uključuje i rekonstrukciju nekoliko objekata.

Ostaci zidina na Staparskoj gradini

Tu pod pećinom srećemo Vladimira Mlađenovića (32), iz Stapara, koji dobro poznaje Staparsku gradinu i Megaru, a mnogobrojni hektari oko vrednog nalazišta pripadaju njegovoj porodici i familiji.

– Ulazio sam nekoliko puta u pećinu. Može se ići nekih 150 metara unutra. Jednom je pas odjurio u Megaru za lisicom, a izašli su na površinu kilometrima dalje, u drugom zaseoku, u Plakalovićima – objašnjava Vladimir. – Sve oko Gradine je netaknuto, puno je srna, divljih svinja, jazavaca i lisica, a verujem da je želja svih da se priroda potpuno sačuva.

Ljiljana Mandić i stolica nađena na Gradini

PISANI TRAG IZ 1329.

SA područja Staparske gradine odlazi se uvek kao iz magle koja ne otkriva dovoljno. Zna se, ipak, da je tajna istorija naselja koje prethodi Užicu bogata. Trajala je najmanje od 3000. godine pre naše ere, u kontinuitetu. O njoj Užičani ne znaju skoro ništa, jer ona poznatija istorija grada počinje mnogo kasnije, tek 9. oktobra 1329. godine: tog dana je, prema jednoj dubrovačkoj zadužnici, izvesna Mila, „žena Sklavka iz Užica“, priložila četiri perpera i osam groša na ime sudskog postupka. Ostavila je tako prvi pisani trag u kome se pominje današnje ime najvećeg grada zapadne Srbije.

 

REKONSTRUKCIJA KUĆA

KONKURISALI smo projektom za dalja istraživanja i rekonstrukciju Staparske gradine, ali prošle godine nismo dobili novac. Verujemo da će se to 2017. ipak dogoditi i da će vladajuće strukture prepoznati značaj ovog posla ne samo za Užice, već i za celu Srbiju – kaže Ljiljana Mandić iz užičkog Narodnog muzeja.
– Želimo da rekonstruišemo kuće iz neolita i mlađeg bronzanog doba. Tako bismo oživeli naselje u kom su se ljudi bavili izradom predmeta od kamena i kosti starim tehnikama.

 

Izvor: http://novosti.rs / Nikola Janković 

 

cest

Podeli članak

Komentari